Dieta ketogeniczna/ketogenna

Co należy wiedzieć?

Mała uwaga na początek – przede wszystkim temat tego artykułu to dieta ketogenna/ketogeniczna! Klasyczna dieta ketogenna (dieta ketogeniczna) ogranicza spożycie węglowodanów do poniżej 10% energii, natomiast spożycie tłuszczów jest rzędu 90% energii.Ten model żywienia to postępowanie lecznicze w lekoopornej padaczce stosowane tylko i wyłącznie pod kontrolą lekarza i dietetyka. Z pewnością nie jest to model żywienia do codziennego stosowania jako element zdrowego trybu życia.

Popularne "keto", a dieta ketogeniczna

Obecnie w Internecie panuje ogromna moda na dietę keto, jako styl życia, który daje dużo energii, sił witalnych i leczy z depresji. Wiele celebrytów ją zachwala i promuje jako najzdrowszy model odżywiania. Twierdzą, że dzięki ograniczeniu w diecie węglowodanów, które są podstawowym źródłem energii, organizm będzie korzystał z rezerw w postaci tkanki tłuszczowej – wydaje się, że to cudowna metoda na odchudzanie prawda? No więc niestety nie do końca prawda. Nie ma jednoznacznych badań, które by potwierdziły przewagę diety low carb (niskowęglowodanowej, bogatotłuszczowej) nad dietą o standardowej zawartości węglowodanów. Dodatkowo większość tych diet z dietą ketogenną/ketogeniczną ma nie wiele wspólnego! Choć ęglowodany owszem są ograniczane, jednak nie tak drastycznie i restrykcyjnie. A złamanie diety nie grozi napadem padaczki w przeciwieństwie do przypadku klasycznej diety ketogennej,która stosowana jest ze względów zdrowotnych. Promowane przez celebrytów diety to przeważnie diety niskowęglowodanowe, bogatotłuszczowe tj. dieta Atkinsa, zmodyfikowana dieta paleo itp, o których przygotowuję oddzielne artykuły!

epilepsja

Czym jest dieta ketogenna?

Aby prosto wytłumaczyć na czym polega dieta ketogenna warto zagłębić się w samo znaczenie nazwy tej diety. Ponieważ podczas rozłożeniu jej na czynniki pierwsze - sama w sobie dużo mówi. Pochodzi od połączenia dwóch słów takich jak „keto” czyli ketoza, stan kiedy we krwi występuje duże stężenie ciał ketonowych. Oraz „genna”, czyli "przyczyna", coś wywołuje dany stan. Podsumowując jest to dieta, która wywołuje stan ketozy w organizmie stosującej ją osoby. Pytanie, które praktycznie od razu nasuwa się na myśl to czym właściwie jest ta ketoza? 

Ketoza to kumulacja w organizmie nadmiaru produkowanych ciał ketonowych, które są źródłem energii dla wszystkich narządów organizmu za wyjątkiem wątroby. Wątroba nie czerpie z nich energii, ponieważ w niej powstają w procesie metabolizmu tłuszczów. W diecie ketogenicznej w przeciwieństwie do klasycznego zdrowego odżywiania znaczną przewagę w rozkładzie makroskładników ma tłuszcz. Dla porównania rozkład energii w typowej diecie, zasadach zdrowego odżywiania to: 30% energii z TŁUSZCZU, 15% energii z BIAŁKA i 55% energii z WĘGLOWODANÓW. Natomiast w klasycznej diecie ketogenicznej rozkład wygląda tak: 90% energii z TŁUSZCZU, 8% energii z BIAŁKA i 2% energii z WĘGLOWODANÓW. Zmiana jest ogromna, praktycznie od razu widać, że następuję drastyczne ograniczenie spożycia białka i węglowodanów na rzecz tłuszczów. 

Geneza diety ketogennej

Zalety takiego sposobu żywienia w leczeniu napadów padaczkowych były znane już w starożytności, jednak kojarzone z inną przyczyną. Wydaje się, że wtedy poprawa częstości występowania napadów tłumaczona była głównie restrykcjami kalorycznymi, czyli postem, abstynencją od jedzenia. Wiele lekarzy polecało ją swoim pacjentom w różnych modyfikacjach z różnym skutkiem. W XIX wieku zaczęto wysuwać teorie na temat związku z metabolicznymi efektami diety (ciałami ketonowymi we krwi), a ograniczeniem napadów. W XX wieku wielu lekarzy publikowało wyniki badań z jednoznacznymi wynikami poprawy stanu zdrowia chorych na epilepsję. Jednak z związku ze wprowadzeniem leków przciewpadaczkowych nowej generacji popularność diety wśród lekarzy i pacjentów spadła.

Aż do lat 90. kiedy za jej pomocą uzyskano kontrolę choroby u małego (2 letniego chłopca), który był oporny na wszelkie próby leczenia. Jego rodzice po wielu nieudanych próbach ulżenia synowi (leki, operacja mózgu, homeopatie, modlitwy i paranaukowe metody) uznali dietę ketogenną za cud i rozgłosili o niej dalej wśród lekarzy i chorych.

Dla kogo jest przeznaczona dieta ketogenna? 

Jakie są więc wskazania do stosowania tej diety? Zalecana jest dla chorych z lekooporną padaczką, u których inne metody leczenia zawiodły. Najlepsze wyniki dietoterapii obserwuje się u dzieci w wieku do 8-10 lat i u takich pacjentów jest przede wszystkim stosowana. W wyniku jej stosowania spada częstość napadów padaczkowych u ponad 50% pacjentów, natomiast wśród dzieci całkowite zahamowanie napadów następuje u około 10-20%. U wielu małych pacjentów po kilku latach wprowadzono normalne żywienie bez powrotu napadów, jednak zarówno wprowadzenie, jak i stosowanie musi nastąpić z zalecenia lekarza. Niezbędna jest też  ścisła kontrola/współpraca z dietetykiem, który specjalizuje się w bilansowaniu diety ketogennej. Dieta ketogenna niesie ze sobą ryzyko wielu powikłań w przypadku nieumiejętnego przeprowadzenia.

Szacuje się, że na padaczkę choruje obecnie około 1% społeczeństwa na świecie. Mimo coraz większej wiedzy na temat tej choroby i ciągłego postępu medycyny, u 20-30% pacjentów leki nie działają. U tych pacjentów metodami farmakologicznymi nie udaje się uzyskać poprawy. Dieta ketogenna jest wtedy jedyną znaną metodą poprawy ich stanu zdrowia i jakości życia.

Ebook: Jak przestać się przejadać?

Jedyna taka publikacja na temat efektu wielkości porcji. Łączy w sobie zagadnienia związane z otyłością i kontrolę wielkości porcji. Pokazuje zagrożenie jakim jest utrata tej kontroli. Nauczy na co zwrócić uwagę, aby do tego nie doszło.

Dieta ketogenna to sposób leczenia, a nie sposób odżywiania. 

dieta ketogenna

Jaki jest mechanizm jej działania?

Ma za zadanie naśladować stan głodzenia w organizmie, który imituje stan postu w naszym organizmie. W wyniku niedoboru węglowodanów (glukozy) szlaki metaboliczne przestawiają się na wykorzystanie tłuszczów jako źródła energii, czyli zwiększa się ilość wytwarzanych ciał ketonowych. Ciała ketonowe stają się źródłem energii dla mózgu i następuje zwiększenie produkcji ATP w mitochondriach, ustabilizowanie stężenia glukozy, zahamowanie glikolizy. Ciała ketonowe bezpośrednio działają na funkcję neuronów mózgu i uwalnianie neurotransmiterów.

Stosowanie w padaczce

Nasuwa się pytanie: dlaczego pomaga to w  padaczce? Choć teorii jest wiele, jednak żadna z nich nie została potwierdzona w 100%. Najpowszechniejsza mówi o wpływie obecności ciał ketonowych w osoczu krwi, który jest czynnikiem przeciwnapadowym. Inne natomiast dotyczyły: kwasicy towarzyszącej ketozie czy równowagi kwasowo-zasadowej czy też koncentracji lipidów w mózgu. Mimo braku jednoznacznych badań na temat mechanizmu działania w zmniejszaniu częstości napadów, to z pewnością efekt ten występuje. A liczne publikacje kliniczne wykazały jej skuteczność w leczeniu padaczki.

Co jeszcze próbowano leczyć tym systemem żywieniowym? W literaturze naukowej można znaleźć próby stosowaniu diety ketogennej w leczeniu innych chorób niż lekooporna padaczka. Niektóre wyniki były obiecujące, jednak na tą chwilę liczba takich badań jest zbyt mała, żeby określić słuszność jej stosowania w innych chorobach tj: cukrzyca, otyłość, autyzm, nowotwory oraz choroba Alzheimera.

Rodzaje diety ketogennej

Wyróżniamy 2 rodzaje diety ketogennej: klasyczna i MCT. Klasyczna (1921r, dr Wilder) to ograniczenie energii do 75% zapotrzebowania z czego 90% pochodzi z tłuszczu, a pozostałe 10% z białek i węglowodanów, czyli stosunek T do B i W wynosi 3:1 lub 4:1. Natomiast dieta MCT (1971r, dr Huttenlocher) polega na wprowadzeniu do żywienia kwasów tłuszczowych MCT, czyli średniołańcuchowych kwasów trawionych bezpośrednio w wątrobie. Dieta pokrywa 100-150% zapotrzebowania energetycznego, ale 75% energii pochodzi z tłuszczu. Dieta ta jest łatwiejsza do utrzymania, ale wiele osób źle ją toleruje i skarży się na biegunki i bóle brzucha.

Trochę praktyki 

W praktyce dieta ketogenna jest musi być wprowadzona we współpracy z lekarzem i dietetykiem, odpowiednio przez nich przygotowana. Jest ona swego rodzaju ostatnią deską ratunku dla osób z padaczką (często małych dzieci), na które leki przecciwpadaczkowe nie działają. Dieta ta odpowiednio przygotowana może istotnie poprawić jakość ich życia. Dieta ketogenna musi być odpowiednio zaplanowania (wprowadzenie do diety, przeprowadzenie diety i wychodzenie z diety) - uwzględniać kaloryczność diety, zawartość makroskładników. Bardzo ważne jest nawodnienie organizmu, dlatego podaje się płyny w ilości co najmniej 1 ml na 1 kcal (woda, słaba herbata bez cukru, płyny użyte do produkcji posiłku).

Jakie produkty są zalecane?

  • tłuszcz, czyli leje, masło, masło kokosowe, majonez, śmietana 30-36%, sery (mascarpone)
  • białko, czyli chude mięso (drób bez skóry), ryby, jaja, ser
  • węglowodany, czyli warzywa i owoce o małej zawartości węglowodanów (tj. cukinia, brokuły, kalafior, kapusta, pomidory, pory, rzodkiewka, sałata zielona, seler, szpinak, papryka, pory, rzodkiewka, sałata, pieczarki, grejpfruty, mandarynki, pomarańcze, truskawki, awokado)

Dieta: indywidualny plan żywieniowy

Plan zawiera: wskazówki dotyczące zdrowego stylu życia, 3 dniowy przykładowy jadłospis, tanie i szybie przepisy. A to wszystko na podstawie wypełnionego przez Ciebie szczegółowego kwestionariusza, dzięki któremu dieta będzie idealnie dopasowana

dieta ketogenna

Jakie produkty są przeciwwskazane?

  • produkty zbożowe tj. makarony, pieczywo, kasze
  • mleko i produkty mleczne tj. sery, jogurty
  • ziemniaki
  • cukier, produkty cukiernicze, słodycze. lody
  • dżemy i przetwory owocowe
  • miód
  • galaretka z cukrem
  • napoje słodzone
  • syropy cukrowe
  • fast-foody
dieta ketogenna

Czy dieta ketogenna jest korzystna dla zdrowia?

Dieta ketogenna jest korzystna dla zdrowia osób z padaczką lekooporną i jest to jedyny uzasadniony powód wprowadzenia tego modelu żywienia. Nieprawidłowa prowadzona dieta ketogenna wiąże się z ryzykiem wielu objawów niepożądanych, które są bardzo uciążliwe dla stosujących dietę. Wymaga od pacjentów rygorystycznego przestrzegania zaleceń, codziennego ważenia produktów, poniewaz nawet najmniejsze odstępstwa od diety mogą skutkować wystąpieniem napadu padaczki. Do niekorzystnych możliwych następstw jej stosowania można zaliczyć zaburzenia wzrostu u dzieci lub spadek masy ciała. Dlatego ważne jest odpowiednie dobranie kaloryczności diety oraz rozłożenie makroskładników.

Inne objawy niepożądane to m.in.: podwyższenie poziomu lipidów we krwi, hipoglikemia, bóle brzucha, kamienie nerkowe i żółciowe (rzadkie) odwonienie.

Podsumowanie: DIETA KETOGENNA

Podsumowując, dieta ketogenna (nazywana także ketogeniczną) jest metodą leczenia lekoopornej padaczki, która sprawdza się zwłaszcza u dzieci do lat 8. Obserwuje się znaczący spadek w częstości napadów oraz polepszenie jakości życia takich pacjentów. Dieta ta nie powinna być stosowana przez osoby zdrowe bez kontaktu z lekarzem i dietetykiem, ponieważ nieumiejętne jej przeprowadzenie może nieść ze sobą wiele niekorzystnych objawów i konsekwencji zdrowotnych. Jeśli więc nie jesteś chory/chora, ale chcesz prowadzić zdrowy tryb życia, żyć zdrowo i bez wyrzeczeń to radzę trzymać się prostych zasad zdrowego żywienia. A od keto i jego krewnych trzymać się z daleka!

60333431_638722166592735_8982911601229168640_n

Fit Adella

Hej! Zacznij ze mną żyć zdrowo i bez wyrzeczeń!

Jestem ogromną pasjonatką zdrowego stylu życia w ujęciu ogólnym. Łączącego zarówno zdrowe odżywianie, aktywność fizyczną, zdrowie psychiczne i akceptację samego siebie. Chciałabym pomagać innym, żeby mogli żyć zdrowo i bez wyrzeczeń.