Epidemia otyłości - Fit Adella - żyj zdrowo i bez wyrzeczeń

Epidemia otyłości

Przyczyny, skutki i jak z tym walczyć? 

Spis treści:

Idąc ulicą coraz częściej widzi się osoby z nadwagą lub otyłością. Mimo, że o zdrowym odżywianiu i roli jaką pełni w życiu i zdrowiu człowieka mówi się niemal wszędzie – w telewizji i w mediach – problem otyłości cały czas się powiększa. Otyłość nie jest problemem jedynie natury estetycznej, ponieważ to kto jak wygląda i co się komu podoba nie ma żadnego znaczenia. Znaczenie natomiast ma fakt, że otyłość to także znaczne zagrożenie zdrowia, a w skrajnych przypadkach nawet życia.

Definicja otyłości

Definicja otyłości Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) brzmi:

„nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej, które stanowi zagrożenie dla zdrowia”.

Można więc powiedzieć, że jest stan odbiegający od normy, stan patologiczny, chorobowy. Otyłość może być przyczyną wielu zaburzeń w funkcjonowaniu narządów i działaniu mechanizmów w organizmie człowieka. W skrajnych przypadkach otyłość olbrzymia może doprowadzić do wycieńczenia organizmu i śmierci.

Istnieje wiele metod rozpoznawania i klasyfikacji otyłości oraz nadwagim, wśród których najpowszechniejszym jest wskaźnik BMI, czyli wskaźnik masy ciała. BMI obliczany jako iloraz masy ciała w kilogramach przez kwadrat wzrostu w metrach. Na podstawie wyniku można określić masę ciała danego człowieka w stosunku do normy.

Klasyfikacja masy ciała wg BMI:

  • 20 – 24,9 [kg/m2] – Norma
  • 25 – 29,9 [kg/m2] – Nadwaga
  • 30 – 34,9 [kg/m2] – Otyłość I stopnia
  • 35 – 39,9 [kg/m2] – Otyłość II stopnia
  • >40 [kg/m2] – Otyłość III stopnia

Ograniczenia BMI

Wskaźnik BMI nie jest jednak idealny, a wręcz przeciwnie – jest miarodajny tylko w populacji zdrowych osób dorosłych. Nie znajduje zastosowania w wielu różnych przypadkach m.in. u kobiet w ciąży, dzieci i kulturystów. Podczas ciąży w organizmie kobiety zachodzi wiele zmian, które powodują przyrost masy ciała, w tym przede wszystkim rozwój płodu. Ocenę stanu odżywienia kobiet ciężarnych dokonuje się więc na podstawie masy ciała przed ciążą oraz wielkości przyrostów. Dla dzieci i młodzieży, które nadal pozostają w okresie wzrostu i rozwoju stosuje się tak zwane siatki centylowe czyli standardy rozwoju. Wyrażone są one w centylach, które przyjmują liczby całkowite od 1 do 99 i określają jak w stosunku do całej populacji rozwija się dane dziecko. U kulturystów nadmiernie rozbudowana tkanka mięśniowa może wskazywać na otyłość mimo nawet bardzo małej ilości tkanki tłuszczowej w organizmie.

Inne metody rozpoznawania nadwagi i otyłości to m.in. wskaźnik WHR (stosunek obwodu talii do obwodu bioder), procent należnej masy ciała, procent zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie. Można także używać metody pomiaru składu ciała, takie jak: pomiar fałdów skórno-tłuszczowych czy metoda impedancji bioelektrycznej (BIA).

Epidemiologia otyłości

Jak tytuł artykułu wskazuje w XXI wieku nadwaga i otyłość stała się problemem wagi światowej. Można mówić o epidemii otyłości na całym świecie. Z roku na rok statystyki dotyczące liczby otyłych ludzi na świcie zatrważająco rosną. Wg WHO w 2016 roku więcej niż 1,9 bilionów dorosłych zmagało się z nadwagą, natomiast aż 650 milionów z otyłością. Przeliczając w 2016 roku aż 39% światowej populacji (w tym 39% mężczyzn i 40% kobiet) miało nadwagę, a 13% otyłość (w tym 11% mężczyzn i 15% kobiet). Statystyki dotyczące dzieci wcale nie są pocieszające. W 2016 roku w grupie dzieci w wieku do lat 5 było aż 41 milionów dzieci otyłych lub z nadwagą, natomiast w grupie wiekowej 5-19 lat aż 340 milionów. Porównując z rokiem 1975, gdzie odsetek dzieci otyłych w wieku 5-19 wynosił niecały 1%, wzrost jest alarmujący.

Statystyki w Polsce potwierdzają światowe trendy. Według raportu Głównego Urzędu Statystycznego z 2017 roku na temat jakości życia w Polsce aż 53,3% osób powyżej 15 roku życia ma nadwagę lub otyłość (dane z 2014 roku).

Przyczyny otyłości

Otyłość prosta to skutek dodatniego bilansu energetycznego. Powstaje w sytuacji, kiedy człowiek dostarcza wraz z pożywieniem nadmierną ilość energii. Nadmierna podaż energii w stosunku do potrzeb organizmu jest odkładana jest w postaci tkanki tłuszczowej.

Mówiąc językiem potocznym otyłość prosta to skutek obfitego jedzenia i małej aktywności fizycznej. Jednak czynników sprzyjających rozwojowi otyłości może być wiele. Najczęściej mówi się o czynnikach genetycznych (niemodyfikowalnych) i środowiskowych (modyfikowalnych). Duże znaczenie ma styl życia, na który składają się dieta i nawyki żywieniowe, praca zawodowa, aktywność fizyczna, przyjmowane leki.

Otyłość może być także objawem wielu różnych chorób i zaburzeń metabolicznych, hormonalnych i neurologicznych – jest wtedy nazywana otyłością wtórną, a jej rozwój i leczenie związane jest ściśle z choroba podstawową. Przykłady chorób, które są mogą być związane z występowaniem nadwagi i otyłości to zespół policystycznych jajników (PCOS) i zespół Cushinga.

Konsekwencje otyłości

Otyłość mimo, że jest chorobą samą w sobie, może sprzyjać także innym chorobom i zaburzeniom. Nadwaga rozpoznawana jest od BMI powyżej 25, jednak WHO podaje, że już powyżej 21 wzrasta ryzyko chorób przewlekłych. Otyłość i nadwaga sprzyjają chorobą tj. choroby serca, choroba zwyrodnieniowa stawów, dny moczanowej, cukrzycy, nadciśnienia, nowotwory, zaburzenia płodności i wiele innych.

Coraz częściej mówi się nie tylko o zdrowotnych konsekwencjach otyłości ale także o konsekwencjach psychologicznych. We współczesnym świecie już niemal od dzieciństwa postrzega się ludzi (szczególnie kobiety) przez pryzmat wyglądu, a kanony piękna są bardzo restrykcyjne. Figura wykraczająca poza te kanony może być przyczyną dyskryminacji i osądzania. Wydaje się, że może to skutkować zaburzeniami nastroju, depresją, obniżonym poczuciem własnej wartości i skuteczności. Może także być przyczyną problemów z funkcjonowaniem w społeczeństwie.

Jak walczyć z otyłością?

W warunkach klinicznych i przypadkach otyłość olbrzymiej (BMI powyżej 40) można stosować różnego rodzaju zabiegi bariatryczne, które mają zmniejszyć wchłanianie składników odżywczych. Jednak w większości przypadków zarówno w leczeniu jak i prewencji nadwagi i otyłości wystarczy zdrowe odżywianie z kontrolą podaży energii oraz umiarkowane aktywność fizyczna. Należy pamiętać, że nawet najmniejsze zmiany w codziennych nawykach mogą pozytywnie wpływać zarówno na sylwetkę jak i stan zdrowia.

.
Kim jestem?

Cześć, jestem Ada. Jestem ludzkim dietetykiem i kocham gotować prosto i smacznie. Chcę pokazywać, że zdrowe odżywianie może być przyjemne, że można żyć zdrowo i bez wyrzeczeń! Jeśli czujesz się zagubiony w tym całym  „fit świecie” pozwól, że Cię oprowadzę. 

Bibliografia:
  1. World Health Organization [World Wide Web]. cited: 02.01.2018; available from: www.who.int/topics/obesity/en/
  2. Portal Farmaceutyczno-Medyczny [World Wide Web]. cytowany: 02.01.2018; dostępny www.pfm.pl/
  3. Instytut Żywności i Żywienia [World Wide Web]. cytowany: 02.01.2018; dostępny: www.izz.waw.pl/pl/component/licznikbmi/?Itemid=32
  4. Bręborowicz G. Fizjologia ciąży. Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2012:153-157
  5. Klinika Położnictwa i Ginekologii Instytutu Matki i Dziecka. Poradnik żywienia kobiet w ciąży; dostępny: www.imid.med.pl/images/poradnik-zywienia-dla-kobiet-w-ciazy.pdf
  6. Kowalec W, Grenda R, Ziółkowska H. Pediatria. Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2003:9-10
  7. Gawęcki J. Żywienie człowieka tom 1. Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2010:536-546
  8. Włodarek D, Lange E, Kozłowska L, Głąbska D. Dietoterapia. Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2014:252-255
  9. World Health Organization [World Wide Web]. cited: 04.02.2018; available from: www.who.int/mediacentre/factsheets/fs311/en
  10. Główny Urząd Statystyczny. Jakość życia w Polsce edycja 2017; dostępny www.stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5486/16/4/1/jakosc_zycia_w_polsce_2017.pdf
  11. World Health Organization [World Wide Web]. cited: 04.02.2018; available: www.who.int/gho/ncd/risk_factors/overweight/en/
  12. Ciborowska H, Rudnicka A. Żywienie człowieka zdrowego i chorego. Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2014:20-28
  13. Langley-Evans, red. wyd. pol. Jarosz M. Żywienie wpływ na zdrowie człowieka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2014:24-26
  14. Badowska-Kozakiewicz A. Patofizjologia człowieka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2013:276-279
  15. Juruć A. Bogdański P. Otyłość i co dalej? O psychologicznych konsekwencjach nadmiernej masy ciała. Forum Zaburzeń Metabolicznych 2010, 1, 4, 210–219
  16. Pietrzykowska E. Wierusz-Wysocka B. Psychologiczne aspekty nadwagi, otyłości i odchudzania się. Pol. Merk. Lek., 2008, 24, 143, 472