Zachowania żywieniowe - Fit Adella - żyj zdrowo i bez wyrzeczeń

Zachowania żywieniowe

Zwyczajowe, refleksyjne i impulsywne 

Spis treści:

Specyfika zachowań żywieniowych stanowi postawę psychologii jedzenia. Wyróżniamy 3 podstawowe zachowania żywieniowe (czyli związane ze spożywaniem pokarmu): zwyczajowe, impulsywne i refleksyjne. Różnią się one przede wszystkim tym czy i jak bardzo jesteśmy świadomi ich wykonywania. Czy zaplanowaliśmy to co zjedliśmy, czy w ogóle chcieliśmy to zjeść i dlaczego to zrobiliśmy?

Z bardziej praktycznego punktu widzenia, zachowania żywieniowe można przedstawić jako postawy i sposoby zachowania człowieka, które są nakierowane na zaspokojenie potrzeb pokarmowych, czyli zaspokojenie głodu. Do zachowań żywieniowych zalicza się wybór spożywanych produktów i potraw, kupowanie ich, sposób przechowywania, planowanie posiłków i ich przygotowywanie, wygląd i kompozycja posiłków, okoliczności ich spożywania (miejsce, czas, towarzystwo) oraz bezpieczeństwo i jakość żywności.

Zachowania zwyczajowe

Zachowania zwyczajowe to wybory posiłków na podstawie tego co jemy zazwyczaj. Zachowania zwyczajowe można porównać do nawyków, ponieważ często kształtują się w miarę powtarzania i zachodzą prawie automatycznie. Często zachowania zwyczajowe zależą od naszych przyzwyczajeń, tego co jedliśmy za dzieciaka, w domu rodzinnym. Jest to w nas mocno zakorzenione. Pewien mój profesor na kilku wykładach powtarzał, że on zawsze na śniadanie je owsiankę z orzechami. Zalewa płatki gorącą wodą, dodaje orzechy i inne bakalie. Dla niego więc jedzenie owsianki na śniadanie to zachowanie zwyczajowe. Inny przykład może trochę podkoloryzowany to tradycyjny polski obiad w większości domów – rosół, ziemniaki, schabowe i mizeria.

Zachowania impulsywne

Zachowania impulsywne to wybory posiłku podejmowane pod wpływem chwili, jakiegoś nagłego bodźca zewnętrznego, który być może krótkotrwały.

Jakie zachowania można zaliczyć do zachowań impulsywnych? Wyobraź sobie, że wchodzisz do kawiarni po kawę, a wychodzisz z kawą i kawałkiem ciasta. Po prostu apetycznie wyglądało, a w kawiarni pięknie pachniało świeżymi wypiekami. Zachowaniem refleksyjnym było by kupienie samej kawy. Takie jednorazowe zachowania impulsywne są najczęściej związane ze środowiskiem zewnętrznym. Zachowania impulsywne można próbować ograniczyć różnymi sposobami, w tym m.in. nie trzymać w domu słodkości, nie chodzić głodnym na zakupy, nauczyć się odróżniać głód od zachcianki.

Zachowania impulsywne są często niekorzystne z punktu widzenia zdrowego odżywiania. Nagła ochota na jakieś produkty to zachcianka, a zachcianka zazwyczaj nie jest zdrowa. Ludzie częściej mają spontaniczną ochotę na niezdrowe jedzenie – słodycze, ciasta, słone przekąski czy lody.

Zachowania refleksyjne

Zachowania refleksyjne to wybory posiłków na podstawie ich właściwości nie tylko smakowych, ale także właściwości odżywczych.  Właściwości odżywcze mówią tego jakich składników pożywienie dostarcza naszemu organizmowi, jak wpływa na nasze zdrowie. Postępując refleksyjnie podejmujemy świadome decyzje na temat tego co i kiedy jemy. Zachowania refleksyjne są zgodne z wartościami, celami i przekonaniami danej osoby. Często są związane z prozdrowotnym zachowaniem. Jednak nie zawsze. Zachowania refleksyjne nie pomogą, jeśli dana osoba chce odżywiać się zdrowo, ale nie ma odpowiedniej wiedzy, a w jej głowie zakorzeniły się błędne przekonania. Dlatego ważne jest żeby takie zachowania były poprzedzone odpowiednią wiedzą na temat zdrowia, może konsultacją ze specjalistą i poparte wiedzą.

Między wiedzą, a praktyką

Jak już wcześniej pisano odpowiednia wiedza żywieniowa jest niezbędna, aby podejmować zdrowe decyzje i aby zachowania refleksyjne faktycznie były korzystne dla zdrowia. Badania pokazują jednak, że nie zawsze wiedza przekłada się na praktykę. W rzeczywistości odżywianie się ludzi często jest niezgodne z zasadami zdrowego odżywiania. Błędy i nieprawidłowości w żywieniu są powszechne w społeczeństwie i co ciekawe większość ludzi jest tego świadoma. Wiele osób mimo świadomości tego, że jedzą niezdrowo i znajomości ewentualnych konsekwencji takiego zachowania, nie zmienia go. Szacuje się, że jest to związane z czynnikami kulturowymi, które panują wokół nich.

To, że sama wiedza na temat zdrowia nie wystarczy potwierdziło m.in. badanie, którym przyglądano się zachowaniom żywieniowych lekarzy. Lekarze jako profesjonaliści w dziedzinie zdrowia doskonale znają konsekwencje niezdrowego tryby życia. Jednak mimo tej wiedzy w grupie lekarzy wykazano liczne nieprawidłowości w sposobie żywienia. Przede wszystkim dotyczyło to spożywania dużej ilości mięsa oraz niewystarczającej ilości warzyw i owoców (które powinny stanowić podstawę diety) oraz produktów mlecznych. Wśród lekarzy niski był także poziom aktywności fizycznej. Może wydawać się to zaskakujące, że osoby najbardziej odpowiedzialne za zdrowie, same nie przestrzegają zasad zdrowego stylu życia i same siebie skazują na jego utratę.

Podsumowanie

Praca nad zachowaniami żywieniowymi jest jak kształtowanie nowych nawyków. Mimo, że to nie łatwe na początku przygody ze zdrowym stylem życia, ale trzeba starać się jak najczęściej podejmować zachowania refleksyjne, czyli świadome decyzje. Świadomie wybierać produkty wartościowe i spożywać je w określonych ilościach. Z czasem często powtarzane zachowania refleksyjne staną się nowymi zachowaniami zwyczajowymi. Wtedy zdrowe odżywianie stanie się dużo łatwiejsze i przyjemniejsze. Unikać natomiast należy zachowań impulsywnych i nieprzemyślanych. Jak? Zdefiniować ich przyczynę i to jej unikać. Czasem wystarczy zatrzymać się na 5 sekund i pomyśleć czy naprawdę chce to zjeść. Nawet krótkie zastanowienie może przeważyć  na korzyść zachowania refleksyjnego. 

.
Kim jestem?

Cześć, jestem Ada. Jestem ludzkim dietetykiem i kocham gotować prosto i smacznie. Chcę pokazywać, że zdrowe odżywianie może być przyjemne, że można żyć zdrowo i bez wyrzeczeń! Jeśli czujesz się zagubiony w tym całym  „fit świecie” pozwól, że Cię oprowadzę. 

Bibliografia:
  1. Wieczorkowska-Wierzbińska G., Psychologiczne ograniczenia, Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, 2011
  2. Goryńska-Goldman E., Ratajczak P., Świadomość żywieniowa a zachowania żywieniowe konsumentów, Journal of Agribusiness and Rural Development, 2010, 2 (18), 41-48
  3. Gacek M., Zachowania żywieniowe i aktywność fizyczna w grupie lekarzy, Probl Hig Epidemiol 2011, 92(2): 254-259